Kỹ thuật viên - Viện Nghiên cứu Chế tạo Tàu thủy thực hiện kiểm tra chiều dày vỏ tàu composite bằng thiết bị siêu âm chuyên dụng.
Gắn nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn là một trong những hướng đi quan trọng của Trường Đại học Nha Trang trong quá trình phát huy thế mạnh đào tạo và nghiên cứu thuộc lĩnh vực kinh tế biển. Thông qua hoạt động chuyên môn của các đơn vị trực thuộc, Nhà trường từng bước đưa kiến thức, công nghệ và năng lực kỹ thuật vào giải quyết những vấn đề phát sinh trong sản xuất, khai thác và đời sống. Trong đó, Viện Nghiên cứu Chế tạo Tàu thủy triển khai dịch vụ kiểm tra chiều dày và tách lớp kết cấu vỏ tàu composite cốt sợi thủy tinh (FRP) bằng phương pháp siêu âm, đáp ứng nhu cầu kiểm tra, đánh giá tình trạng kỹ thuật của phương tiện thủy.
Viện Nghiên cứu Chế tạo tàu thủy – Trường Đại học Nha Trang.
Ứng dụng công nghệ kiểm tra không phá hủy
Composite cốt sợi thủy tinh (FRP) được sử dụng trong chế tạo nhiều loại phương tiện thủy nhờ đặc tính nhẹ, khả năng chống ăn mòn và tính linh hoạt trong thiết kế. Vật liệu này được ứng dụng trên tàu cá, tàu khách, ca nô, tàu du lịch, tàu công vụ và các phương tiện phục vụ hoạt động kinh tế biển.
Tuy nhiên, trong quá trình khai thác, kết cấu vỏ tàu thường xuyên chịu tác động của sóng, rung động, tải trọng lặp, va đập và điều kiện môi trường biển. Những yếu tố này có thể làm phát sinh bất thường bên trong vật liệu, trong đó có hiện tượng tách lớp giữa các lớp composite hoặc những thay đổi cần được kiểm tra về chiều dày kết cấu. Một số khuyết tật bên trong vật liệu khó nhận biết đầy đủ bằng quan sát trực quan, đặt ra yêu cầu ứng dụng các phương pháp kiểm tra kỹ thuật phù hợp.
Xuất phát từ nhu cầu đó, Viện Nghiên cứu Chế tạo Tàu thủy – Trường Đại học Nha Trang triển khai dịch vụ đo chiều dày và kiểm tra tách lớp vỏ tàu composite bằng phương pháp siêu âm. Phương pháp kiểm tra không phá hủy này cho phép thu thập thông tin tại những vị trí được kiểm tra mà không cần phá hủy trực tiếp kết cấu để lấy mẫu.
Kỹ thuật viên tiến hành hiệu chuẩn thiết bị trước khi kiểm tra tàu.
Các nội dung dịch vụ bao gồm đo chiều dày kết cấu vỏ tàu composite; kiểm tra, phát hiện và khoanh vùng các vị trí tách lớp bên trong vật liệu; kiểm tra những khu vực nghi ngờ hư hỏng do va đập, nứt bề mặt hoặc chịu tải trọng bất thường; kiểm tra các vị trí đã được sửa chữa, gia cường hoặc thay thế kết cấu. Sau quá trình kiểm tra, Viện tổng hợp số liệu, lập sơ đồ vị trí đo và cung cấp báo cáo kết quả.
Hoạt động này bổ sung giải pháp kỹ thuật phục vụ đánh giá tình trạng phương tiện thủy, giúp chủ tàu và đơn vị sửa chữa có thêm dữ liệu tham khảo khi xác định khu vực cần kiểm tra bổ sung, lập kế hoạch bảo dưỡng hoặc xem xét phương án sửa chữa phù hợp.
Kỹ thuật viên tiến hành đo chiều dày vỏ tàu.
Hỗ trợ đánh giá hiện trạng và bảo dưỡng phương tiện
Một trong những ưu điểm của phương pháp siêu âm là khả năng hỗ trợ kiểm tra kết cấu mà không cần phá hủy trực tiếp vật liệu tại vị trí khảo sát. Thông tin thu thập được giúp nhận diện những khu vực có chỉ thị bất thường, từ đó định hướng việc đánh giá bổ sung và xem xét giải pháp xử lý phù hợp với tình trạng thực tế của phương tiện.
Đối với chủ tàu, kết quả kiểm tra cung cấp thêm thông tin phục vụ theo dõi tình trạng kỹ thuật, xây dựng kế hoạch bảo dưỡng và trao đổi với đơn vị chuyên môn về nhu cầu sửa chữa. Đối với các cơ sở đóng mới, sửa chữa tàu thủy, dữ liệu kiểm tra có thể hỗ trợ đánh giá những khu vực nghi ngờ hư hỏng và kiểm tra các vị trí đã được can thiệp kỹ thuật.
Việc xác định rõ hơn những khu vực cần quan tâm cũng góp phần hạn chế sửa chữa dàn trải khi chưa có đủ thông tin, qua đó hỗ trợ sử dụng hợp lý thời gian và chi phí. Tuy nhiên, kết quả siêu âm cần được xem xét cùng hiện trạng phương tiện, hồ sơ kỹ thuật và các dữ liệu liên quan; không thay thế việc đánh giá tổng thể kết cấu hoặc những yêu cầu kiểm định, đăng kiểm theo quy định.
ThS. Vũ Văn Du – Trưởng phòng Kiểm nghiệm - Viện Nghiên cứu Chế tạo Tàu thủy, Trường Đại học Nha Trang, cho biết: “Trong quá trình khai thác, vỏ tàu composite chịu tác động thường xuyên của sóng, va đập và tải trọng lặp, có thể xuất hiện các khuyết tật bên trong mà mắt thường khó phát hiện. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và yêu cầu nâng cao chất lượng kiểm tra, đánh giá trạng thái kỹ thuật tàu thủy theo hướng dẫn của Cục Đăng kiểm Việt Nam, Viện đã triển khai dịch vụ kiểm tra bằng phương pháp siêu âm không phá hủy. Dịch vụ giúp kiểm tra/đo chiều dày kết cấu, phát hiện và khoanh vùng các vị trí nghi ngờ tách lớp, cung cấp dữ liệu kỹ thuật hỗ trợ cơ quan đăng kiểm, chủ tàu và đơn vị sửa chữa trong quá trình đánh giá hiện trạng, lựa chọn phương án bảo dưỡng, sửa chữa phù hợp, góp phần nâng cao an toàn khai thác và tiết kiệm chi phí”.
ThS. Vũ Văn Du – Trưởng phòng Kiểm nghiệm, Viện Nghiên cứu Chế tạo Tàu thủy, Trường Đại học Nha Trang, trao đổi về quy trình kiểm tra chiều dày và phát hiện tách lớp kết cấu vỏ tàu composite bằng phương pháp siêu âm.
Bảo đảm năng lực chuyên môn và quy trình kỹ thuật
Để nâng cao độ tin cậy của kết quả, Viện chú trọng năng lực nhân sự, tình trạng thiết bị và quy trình thực hiện dịch vụ. Theo thông tin do Viện cung cấp, đơn vị đã được Cục Đăng kiểm Việt Nam cấp Giấy chứng nhận Cơ sở cung cấp dịch vụ kiểm tra chiều dày kết cấu thân tàu. Thiết bị kiểm tra siêu âm được kiểm tra, hiệu chuẩn định kỳ hằng năm; nhân viên thực hiện có chứng nhận UT Level II và được đào tạo, chứng nhận về kiểm tra siêu âm đo chiều dày, kiểm tra tách lớp đối với vật liệu composite và vật liệu kim loại.
Quy trình kiểm tra được triển khai từ khảo sát hiện trạng, lựa chọn vị trí kiểm tra, hiệu chỉnh thiết bị đến tiến hành đo, tổng hợp số liệu và lập báo cáo kết quả. Việc thực hiện theo quy trình giúp hệ thống hóa thông tin, tạo cơ sở để các bên liên quan tham khảo trong quá trình quản lý, bảo dưỡng và sửa chữa phương tiện.
Đối với vật liệu composite, việc lựa chọn phương pháp và diễn giải kết quả cần phù hợp với đặc điểm cấu tạo vật liệu cũng như điều kiện kiểm tra. Các chỉ thị ghi nhận qua siêu âm cần được xem xét cùng hiện trạng bề mặt, hồ sơ kỹ thuật và thông tin liên quan. Do đó, năng lực của nhân sự và việc tuân thủ quy trình có vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị sử dụng của dữ liệu kiểm tra.
Theo ThS. Vũ Văn Du: “Đây là hoạt động cụ thể hóa định hướng gắn nghiên cứu khoa học với ứng dụng thực tiễn của Viện và Trường Đại học Nha Trang. Trên cơ sở năng lực chuyên môn, đội ngũ kỹ thuật được đào tạo, chứng nhận, thiết bị kiểm tra chuyên dụng được hiệu chuẩn hàng năm và quy trình kỹ thuật, Viện cung cấp dịch vụ kiểm tra đo chiều dày bằng phương pháp siêu âm phục vụ công tác kiểm tra, đánh giá, bảo dưỡng và sửa chữa tàu thủy. Qua đó, phát huy năng lực khoa học – công nghệ của Viện, Nhà trường, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững của ngành tàu thủy và kinh tế biển”.
Gắn nghiên cứu khoa học với nhu cầu doanh nghiệp và cộng đồng
Dịch vụ hướng đến các chủ tàu cá, tàu khách, ca nô, tàu du lịch, tàu công vụ, cơ sở đóng mới – sửa chữa tàu, đơn vị tư vấn và các tổ chức có nhu cầu kiểm tra kết cấu composite. Việc mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ kỹ thuật chuyên ngành giúp những đối tượng này có thêm lựa chọn khi cần đánh giá tình trạng phương tiện, đặc biệt tại các vị trí không thể xác định đầy đủ bằng quan sát thông thường.
Tại Khánh Hòa và khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, hoạt động khai thác thủy sản, vận tải, du lịch và dịch vụ biển tạo ra nhu cầu thường xuyên về bảo dưỡng, sửa chữa và quản lý kỹ thuật phương tiện thủy. Sự tham gia của các cơ sở nghiên cứu, đào tạo trong cung cấp dịch vụ chuyên môn góp phần tăng cường liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp, đưa năng lực khoa học – công nghệ đến gần hơn với nhu cầu thực tế.
Kỹ thuật viên thu thập số liệu sau khi đo.
Từ góc độ phục vụ cộng đồng, dịch vụ không chỉ cung cấp một giải pháp kiểm tra cụ thể mà còn hỗ trợ các đơn vị sử dụng phương tiện tiếp cận thông tin kỹ thuật có hệ thống hơn. Khi được sử dụng đúng mục đích và kết hợp với đánh giá chuyên môn, dữ liệu kiểm tra có thể góp phần nâng cao chất lượng bảo dưỡng, hỗ trợ xây dựng phương án sửa chữa và sử dụng hiệu quả nguồn lực.
Quá trình triển khai cũng tạo điều kiện để Viện tiếp xúc với những vấn đề thực tế trong khai thác tàu thủy, nắm bắt nhu cầu kỹ thuật từ doanh nghiệp và tiếp tục hoàn thiện quy trình chuyên môn. Qua đó, hoạt động ứng dụng công nghệ có thể tạo sự kết nối hai chiều: nhu cầu sản xuất đặt ra yêu cầu mới cho chuyên môn, trong khi năng lực nghiên cứu và kỹ thuật cung cấp thêm giải pháp phục vụ thực tiễn.
Kỹ thuật viên đối chiếu hồ sơ tàu để đánh giá tình trạng tàu.
Việc triển khai dịch vụ kiểm tra chiều dày và tách lớp vỏ tàu composite là một hoạt động cụ thể thể hiện định hướng gắn nghiên cứu khoa học với ứng dụng và phục vụ cộng đồng của Trường Đại học Nha Trang. Trong thời gian tới, việc duy trì chất lượng thiết bị, nâng cao năng lực nhân sự, hoàn thiện quy trình và tăng cường kết nối với doanh nghiệp sẽ là những yếu tố quan trọng để phát huy hiệu quả dịch vụ, góp phần hỗ trợ ngành tàu thủy và thúc đẩy ứng dụng khoa học – công nghệ trong phát triển kinh tế biển.